|| కపిలదర్శనమ్ ||
దేవతానాం వచః శ్రుత్వా భగవాన్ వై పితామహః |
ప్రత్యువాచ సుసంత్రస్తాన్కృతాంతబలమోహితాన్ || ౧ ||
యస్యేయం వసుధా కృత్స్నా వాసుదేవస్య ధీమతః |
[* మహిషీ మాధవస్యైషా స ఏష భగవాన్ ప్రభుః | *]
కాపిలం రూపమాస్థాయ ధారయత్యనిశం ధరామ్ || ౨ ||
తస్య కోపాగ్నినా దగ్ధా భవిష్యంతి నృపాత్మజాః |
పృథివ్యాశ్చాపి నిర్భేదో దృష్ట ఏవ సనాతనః || ౩ ||
సగరస్య చ పుత్రాణాం వినాశోఽదీర్ఘజీవినామ్ |
పితామహవచః శ్రుత్వా త్రయస్త్రింశదరిందమ || ౪ ||
దేవాః పరమసంహృష్టాః పునర్జగ్ముర్యథాగతమ్ |
సగరస్య చ పుత్రాణాం ప్రాదురాసీన్మహాత్మనామ్ || ౫ ||
పృథివ్యాం భిద్యమానాయాం నిర్ఘాతసమనిఃస్వనః |
తతో భిత్త్వా మహీం కృత్స్నాం కృత్వా చాభిప్రదక్షిణమ్ || ౬ ||
సహితాః సాగరాః సర్వే పితరం వాక్యమబ్రువన్ |
పరిక్రాంతా మహీ సర్వా సత్త్వవంతశ్చ సూదితాః || ౭ ||
దేవదానవరక్షాంసి పిశాచోరగకిన్నరాః | [పన్నగాః]
న చ పశ్యామహేఽశ్వం తమశ్వహర్తారమేవ చ || ౮ ||
కిం కరిష్యామ భద్రం తే బుద్ధిరత్ర విచార్యతామ్ |
తేషాం తద్వచనం శ్రుత్వా పుత్రాణాం రాజసత్తమః || ౯ ||
సమన్యురబ్రవీద్వాక్యం సగరో రఘునందన |
భూయః ఖనత భద్రం వో నిద్భిద్య వసుధాతలమ్ || ౧౦ ||
అశ్వహర్తారమాసాద్య కృతార్థాశ్చ నివర్తథ |
పితుర్వచనమాస్థాయ సగరస్య మహాత్మనః || ౧౧ ||
షష్టిః పుత్రసహస్రాణి రసాతలమభిద్రవన్ |
ఖన్యమానే తతస్తస్మిన్దదృశుః పర్వతోపమమ్ || ౧౨ ||
దిశాగజం విరూపాక్షం ధారయంతం మహీతలమ్ |
సపర్వతవనాం కృత్స్నాం పృథివీం రఘునందన || ౧౩ ||
శిరసా ధారయామాస విరూపాక్షో మహాగజః |
యదా పర్వణి కాకుత్స్థ విశ్రమార్థం మహాగజః || ౧౪ ||
ఖేదాచ్చాలయతే శీర్షం భూమికంపస్తదా భవేత్ |
తం తే ప్రదక్షిణం కృత్వా దిశాపాలం మహాగజమ్ || ౧౫ ||
మానయంతో హి తే రామ జగ్ముర్భిత్వా రసాతలమ్ |
తతః పూర్వాం దిశం భిత్వా దక్షిణాం బిభిదుః పునః || ౧౬ ||
దక్షిణస్యామపి దిశి దదృశుస్తే మహాగజమ్ |
మహాపద్మం మహాత్మానం సుమహాపర్వతోపమమ్ || ౧౭ ||
శిరసా ధారయంతం తే విస్మయం జగ్మురుత్తమమ్ |
తతః ప్రదక్షిణం కృత్వా సగరస్య మహాత్మనః || ౧౮ ||
షష్టిః పుత్రసహస్రాణి పశ్చిమాం బిభిదుర్దిశమ్ |
పశ్చిమాయామపి దిశి మహాంతమచలోపమమ్ || ౧౯ ||
దిశాగజం సౌమనసం దదృశుస్తే మహాబలాః |
తం తే ప్రదక్షిణం కృత్వా పృష్ట్వా చాపి నిరామయమ్ || ౨౦ ||
ఖనంతః సముపక్రాంతా దిశం హైమవతీం తతః |
ఉత్తరస్యాం రఘుశ్రేష్ఠ దదృశుర్హిమపాండురమ్ || ౨౧ ||
భద్రం భద్రేణ వపుషా ధారయంతం మహీమిమామ్ |
సమాలభ్య తతః సర్వే కృత్వా చైనం ప్రదక్షిణమ్ || ౨౨ ||
షష్టిః పుత్రసహస్రాణి బిభిదుర్వసుధాతలమ్ |
తతః ప్రాగుత్తరాం గత్వా సాగరాః ప్రథితాం దిశమ్ || ౨౩ ||
రోషాదభ్యఖనన్సర్వే పృథివీం సగరాత్మజాః |
తే తు సర్వే మహత్మానో భిమవేగా మహబలాః || ౨౪ ||
దదృశుః కపిలం తత్ర వాసుదేవం సనాతనమ్ |
హయం చ తస్య దేవస్య చరంతమవిదూరతః || ౨౫ ||
ప్రహర్షమతులం ప్రాప్తాః సర్వే తే రఘునందన |
తే తం హయహరం జ్ఞాత్వా క్రోధపర్యాకులేక్షణాః || ౨౬ ||
ఖనిత్రలాంగలధరా నానావృక్షశిలాధరాః |
అభ్యధావంత సంక్రుద్ధాస్తిష్ఠ తిష్ఠేతి చాబ్రువన్ || ౨౭ ||
అస్మాకం త్వం హి తురగం యజ్ఞీయం హృతవానసి |
దుర్మేధస్త్వం హి సంప్రాప్తాన్విద్ధి నః సగరాత్మజాన్ || ౨౮ ||
శ్రుత్వా తు వచనం తేషాం కపిలో రఘునందన |
రోషేణ మహతావిష్టో హుంకారమకరోత్తదా || ౨౯ ||
తతస్తేనాప్రమేయేణ కపిలేన మహాత్మనా |
భస్మరాశీకృతాః సర్వే కాకుత్స్థ సగరాత్మజాః || ౩౦ ||
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయే ఆదికావ్యే బాలకాండే చత్వారింశః సర్గః || ౪౦ ||
బాలకాండ ఏకచత్వారింశః సర్గః (౪౧) >>
సంపూర్ణ వాల్మీకి రామాయణే బాలకాండ చూడండి.